In Fiume o morte! reconstrueert Igor Bezinović samen met 300 inwoners van Rijeka de bizarre bezetting van de stad door dichter-soldaat Gabriele D’Annunzio in 1919. Honderd jaar later wordt deze reconstructie, zowel punk als ludiek, een politieke actie. Met een koortsachtige montage van archiefbeelden, performances en getuigenissen ontrafelt de film de drijfveren van de nationalistische propaganda om zo de toxische erfenis van het fascisme te onthullen. D’Annunzio komt daarin tevoorschijn als een grotesk prototype - en visionair - van de autoritaire clown, voorbode van vele andere die we niet bij naam hoeven te noemen.

De Amerikaanse cineaste Marie Valentine Regan schetst een levendig portret van de 96-jarige dichteres en schilderes Etel Adnan in haar laatste creatieve momenten voor haar verdwijning in 2021. Tederheid en humor mengen zich met haar reflecties over liefde, verlangen, tijd en de dood. De camera volgt haar dagelijkse leven - een zonovergoten appartement, een verjaardagsfeest in intieme kring, de bergen die haar verbeelding kwellen - en vormt zo een geanimeerd portret: een ode aan vreugde, zelfbevestiging en kunst als verzet.

In 1961 trok het Italiaanse collectief Cantacronache clandestien door Franquistisch Spanje om volksliederen van verzet op te nemen. In 2022 herneemt Pablo Gil Rituerto deze tocht, geleid door Emilio Jona, de laatste levende getuige. Archieven, landschappen en hedendaagse stemmen weven een krachtige herinnering aan een strijd die nog niet voorbij is: zingen is een politieke daad, en luisteren een vorm van verzet.

Ondanks seksistische en neerbuigende kritiek in de jaren ’60-’70, bleef Monk trouw aan haar eigen weg en werd zo een unieke kunstenaar die niet in een hokje is te plaatsen. “Monk in Pieces” weeft archiefbeelden, performances en interviews tot het portret van een visionaire vrouw die haar lichaam en stem tot instrument van vrijheid maakte.

In een intieme én universele geste roept Tamara Stepanyan de herinnering op aan haar vader, acteur Vigen Stepanyan, en duikt in een vaak verkeerd begrepen filmgeschiedenis die wordt herleid tot clichés: een statisch exotisme, een betekenisloze folklore of een simpel medium voor soviet propaganda. “Mes Fantômes Arméniens” breekt met deze stereotypes en onthult een levendige cinema, gevormd door genocide, ballingschap, oorlogen, en een onwrikbare creatieve veerkracht. De documentaire vermengt een voice-off gericht aan haar vader met archief- en filmbeelden en herinnert ons er zo aan dat cinema, net zoals het geheugen, nooit kan herleid worden tot een perspectief.

Zomer 1965 - de komst van de Beatles ontketent een massale hysterie, terwijl de Watts-rellen de raciale spanningen en politiegeweld in Afro-Amerikaanse wijken blootleggen. Andrei Ujică, meester van de found-footage en peetvader van de Roemeense Nouvelle Vague, verweeft in deze documentaire archiefbeelden, homevideo’s en animaties om zo een tijdperk van hoop en diepe sociale breuklijnen opnieuw op tafel te brengen. De stemmen van twee getuigen - de poëet Geoffrey O’Brien en de schrijfster Judith Kristen - belichaamd door getekende personages, begeleiden ons bij deze botsing tussen de opwinding van de muziekliefhebbende jeugd en de harde realiteit van raciale en politieke breuklijnen.

Filmmaakster Marie Losier neemt ons mee in de raadselachtige en ongrijpbare wereld van “The Residents”, al meer dan een halve eeuw iconen van de Amerikaanse muzikale avant-garde. Gemaskerd, geheimzinnig en compromisloos hebben deze pioniers de grenzen van de undergroundmuziek en visuele kunst verlegd. Met een speelse energie viert Losier de radicale vrijheid van een collectief dat steeds de conventies doorbrak om zijn eigen regels uit te vinden.

Het uitzinnige geluidskunstduo Lolo & Sosaku laten hun zelfgemaakte instrumenten piepen, brommen en botsen in een perfect georkestreerde chaos. Is het een concert, een happening onder invloed van LSD, een dagdroom à la Quintin Dupieux, of alles tegelijkertijd? Regisseur Sergio Caballero plaatst de twee geluidskunstenaars in een extatische western waarin de woestijn verandert in een speelveld voor klank en beeld. Een knotsgekke duik in de verbeelding — een trip van geluid en beeld waar machines nooit efficiënt, maar altijd magisch zijn.

In 1974 vroeg Linda Rosenkrantz haar kunstenaarsvrienden om hun laatste dag uur voor uur te beschrijven. Peter Hujar, queer fotograaf van de New Yorkse underground scene, deed mee. De verloren audio-opname werd teruggevonden als transcriptie, en Ira Sachs brengt het gesprek met Rebecca Hall en Ben Whishaw opnieuw tot leven — een portret over vriendschap, kunst, woorden en stiltes.

In december 2000 selecteert een beroemde fotograaf, op uitnodiging van een invloedrijke kunstcriticus, vier baanbrekende ‘kunstenaars’ voor een Biënnale die aangekondigd werd als een keerpunt in de hedendaagse kunst. Zowel op artistiek, esthetisch en vooral ethisch vlak zijn de gekozen “kunstenaars” niet te verantwoorden. Het schandaal barst los, de moraal wankelt maar toch keurt de kunstwereld de kunstwerken goed. Tirana Conspiracy reconstrueert een van de grootste schandalen uit de kunstwereld via nooit eerder vertoonde getuigenissen en archiefbeelden, en onthult zo een systeem dat corrupter is dan het lijkt.